ถามที่ผู้หญิงถามบ่อยที่สุดคือ 
“คุมกำเนิดแบบไหนดี?” 

คำตอบไม่มีแบบเดียวที่ดีที่สุด 
แต่มีแบบที่ “เหมาะกับร่างกายและไลฟ์สไตล์” ของแต่ละคน 

ที่ Femily Wellness Clinic 
ผู้ป่วยจำนวนมากลังเลระหว่าง 4 วิธีหลัก ได้แก่: 

• ยาเม็ดคุมกำเนิด 

• ห่วงอนามัย (IUD) 

• ยาฝังคุมกำเนิด 

• ยาฉีดคุมกำเนิด 

บทความนี้จะอธิบายแบบละเอียดและตรงไปตรงมา 

1️⃣ ยาเม็ดคุมกำเนิด (oral contraceptive pill) 

หลักการทำงาน 

ฮอร์โมนเอสโตรเจน + โปรเจสติน 
ยับยั้งการตกไข่ และทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกบางลง 

ประสิทธิภาพ 

• ใช้อย่างถูกต้อง: >99% 

• ใช้ในชีวิตจริง (มีลืมบ้าง กินไม่ตรงเวลาบ้าง): ประมาณ 91% 

ข้อดี

• รอบเดือนสม่ำเสมอ 

• ลดปวดประจำเดือน 

• ลดสิวบางราย 

ข้อเสีย 

• ต้องกินทุกวัน 

• คลื่นไส้ในช่วงแรก 

• เสี่ยงลืมกินยา 

• โรคประจำตัวบางโรค ไม่ควรกิน 

เหมาะกับ

• ผู้หญิงที่มีวินัยดี และต้องการควบคุมรอบเดือน 

  
  

2️⃣ ห่วงอนามัย (Intrauterine Device: IUD) 

มี 2 ชนิด: 

• ห่วงทองแดง (ไม่มีฮอร์โมน) 

• ห่วงฮอร์โมน 

ประสิทธิภาพ 99% 

ข้อดี 

• ไม่ต้องจำทุกวัน 

• อยู่ได้นาน 3–10 ปี 

• ถอดออกแล้วตั้งครรภ์ได้เร็ว 

ข้อเสีย

• ต้องใส่และถอดโดยแพทย์ 

• บางรายมีเลือดออกกะปริดกะปรอยช่วงแรก 

เหมาะกับ

• ผู้หญิงที่ต้องการคุมกำเนิดระยะยาว 

• ห่วงฮอร์โมนช่วยลดประจำเดือนมากได้ดี 

3️⃣ ยาฝังคุมกำเนิด (Implant Contraception) 

ฝังใต้ผิวหนังบริเวณต้นแขน 
ปล่อยฮอร์โมนโปรเจสตินต่อเนื่อง 

ประสิทธิภาพ 

99% (สูงมาก) 

ข้อดี 

• อยู่ได้ 3-5 ปี 

• เหมาะกับคนขี้ลืม 

ข้อเสีย 

• เลือดออกกะปริดกะปรอยพบได้บ่อย 

• ต้องใส่และถอดโดยแพทย์ 

เหมาะกับ

• ในกลุ่มวัยทำงานที่ยุ่ง ยาฝังเป็นตัวเลือกที่นิยมมาก เพราะสะดวกและเสถียร 

4️⃣ ยาฉีดคุมกำเนิด (Injectable Contraception) 

 ยาฉีดคุมกำเนิดเป็นการให้ฮอร์โมนเข้าสู่ร่างกายทางกล้ามเนื้อ 
เพื่อยับยั้งการตกไข่และทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกบางลง 

มี 2 ชนิดหลักที่ใช้กันทั่วไป: 

1. แบบฉีดทุก 1 เดือน 

2. แบบฉีดทุก 3 เดือน  

🔹 แบบฉีดทุก 1 เดือน (Combined Injectable) 

ประกอบด้วย 
ฮอร์โมนเอสโตรเจน + โปรเจสติน 

จุดเด่น 

• รอบเดือนมักยังมาใกล้เคียงปกติ 

• เลือดออกกะปริดกะปรอยน้อยกว่าแบบ 3 เดือน 

• ฮอร์โมนใกล้เคียงยาเม็ดชนิดฮอร์โมนรวม 

ข้อควรพิจารณา 

• ต้องมาฉีดทุกเดือน 

• มีข้อห้ามในผู้ที่มีความเสี่ยงลิ่มเลือด เช่น สูบบุหรี่จัด หรืออายุมากกว่า 35 ปีร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอื่น 

🔹 แบบฉีดทุก 3 เดือน (DMPA – Progestin only) 

มีเฉพาะฮอร์โมนโปรเจสติน 

จุดเด่น 

• ไม่ต้องใช้เอสโตรเจน 

• เหมาะกับผู้ที่มีข้อห้ามใช้ฮอร์โมนรวม 

• ฉีดเพียงปีละ 4 ครั้ง (ทุก 3 เดือน) 

ข้อควรพิจารณา

• รอบเดือนอาจหายไป 

• เลือดออกกะปริดกะปรอยพบได้บ่อยช่วงแรก 

• หลังหยุด อาจใช้เวลาหลายเดือนกว่าการตกไข่จะกลับมา 

• หากใช้ระยะยาว ควรประเมินสุขภาพกระดูกตามความเหมาะสม 

ตามแนวทางของ 
World Health Organization 
และ American College of Obstetricians and Gynecologists 
การใช้ DMPA ระยะยาวสามารถทำได้ในผู้ที่ไม่มีข้อห้าม แต่ควรให้ข้อมูลเรื่องผลต่อมวลกระดูกแก่ผู้ป่วยก่อนตัดสินใจ 

แนวทางการเลือกใช้ 

ในผู้ป่วยวัยทำงานที่ต้องการรอบเดือนคงที่ 
แบบฉีดทุก 1 เดือนมักได้รับความพึงพอใจมากกว่า 

แต่ในผู้ที่ให้นมบุตร หรือมีข้อห้ามใช้เอสโตรเจน 
แบบ 3 เดือนเป็นตัวเลือกที่เหมาะสมกว่า 

สิ่งสำคัญคือการอธิบายเรื่อง “เลือดออกผิดปกติช่วงแรก” ให้เข้าใจ 
เพราะหลายรายหยุดใช้เนื่องจากความกังวล ทั้งที่เป็นผลข้างเคียงที่พบได้และมักดีขึ้นตามเวลา 

สรุปการเลือก 

• ต้องการรอบเดือนสม่ำเสมอ → ฉีดทุก 1 เดือน 

• ใช้เอสโตรเจนไม่ได้ / ให้นมบุตร → ฉีดทุก 3 เดือน 

• ไม่ต้องการให้ประจำเดือนมาบ่อย → ฉีดทุก 3 เดือน 

การเลือกควรประเมินร่วมกับแพทย์ เพื่อดูความเสี่ยงเฉพาะบุคคล 

แล้วแบบไหน “ดีที่สุด”? 

ไม่มีแบบไหนดีที่สุด ต้องประเมินจาก: 

• อายุ 

• โรคประจำตัว 

• สูบบุหรี่หรือไม่ 

• ต้องการมีบุตรเมื่อไร 

• มีปัญหารอบเดือนหรือไม่ 

ตามแนวทางของ 
American College of Obstetricians and Gynecologists 
แนะนำให้พิจารณา Long-Acting Reversible Contraception (LARC) เช่น ห่วงและยาฝัง เป็นตัวเลือกแรกในผู้หญิงที่ไม่มีข้อห้าม 

คำถามที่พบบ่อย

ยาฝังทำให้อ้วนไหม?
บางรายมีน้ำหนักเพิ่มเล็กน้อย แต่ไม่ใช่ทุกคน

ใส่ห่วงเจ็บไหม?
อาจรู้สึกเกร็งช่วงสั้น ๆ ใช้เวลาไม่กี่นาที

หยุดฉีดยาแล้วตั้งครรภ์ช้าไหม?
อาจใช้เวลา 6–12 เดือน กว่ารอบเดือนจะกลับมาปกติ

ถ้าลืมกินยา 1 เม็ดทำอย่างไร?
ขึ้นอยู่กับสัปดาห์ของแผง ควรอ่านฉลากหรือปรึกษาแพทย์

สรุป 

ถ้าต้องการความสะดวกสูงสุด → ยาฝังหรือห่วง 
ถ้าต้องการควบคุมรอบเดือน → ยาเม็ด 
ถ้าไม่ต้องการฮอร์โมนเอสโตรเจน → ยาฉีด, ยาฝัง หรือ ห่วง 

การเลือกที่เหมาะสมควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์เฉพาะทาง 

เขียนโดย 

นพ. วิชเดช วิชชุลดา 
แพทย์เฉพาะทางสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา 
กำลังศึกษาต่ออนุสาขา Maternal-Fetal Medicine โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ 

ผลงานวิจัยตีพิมพ์ใน International Journal of Transgender Health 

เอกสารอ้างอิง 

1. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Long-Acting Reversible Contraception Practice Bulletin. 

2. World Health Organization. Medical eligibility criteria for contraceptive use. 

3. Williams Obstetrics, 26th Edition.